Polska zatrzasnęła kobietom drzwi do legalnych i bezpiecznych aborcji

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest sprzeczny z międzynarodowymi standardami ochrony praw człowieka. Instrumentalizacja i upolitycznienie ciał i zdrowia kobiet prowadzi do dyskryminacji kobiet, szczególnie w odniesieniu do ich prawa do dostępu do opieki zdrowotnej. Tym orzeczeniem Polska zatrzasnęła kobietom drzwi do legalnych i bezpiecznych aborcji – napisały w swoim oświadczeniu ekspertki ONZ z Grupy Roboczej ds. Dyskryminacji Kobiet i Dziewczynek oraz specjalne sprawozdawczynie ONZ ds. przemocy wobec kobiet i ds. opieki zdrowotnej.

 „Polska zdecydowała się poświęcić prawo kobiet do bezpiecznej i legalnej opieki zdrowotnej związanej z przerwaniem ciąży w imię ochrony prawa do życia nienarodzonych, co stanowi naruszenie jej międzynarodowych zobowiązań dotyczących praw człowieka” – stwierdziły niezależne ekspertki w reakcji na wyrok Trybunału Konstytucyjnego zakazujący aborcji ze względu na śmiertelne lub ciężkie upośledzenie płodu.

„Solidaryzujemy się z kobietami w Polsce i ich dążeniem do równości. Wzywamy władze do ochrony praw kobiet i mężczyzn protestujących przeciwko temu orzeczeniu” – ogłosiły ekspertki.

„To orzeczenie będzie miało katastrofalne skutki dla kobiet i dorastających dziewcząt, które będą potrzebowały aborcji, zwłaszcza znajdujących się w trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej, oraz migrantek o nieuregulowanym statusie, które nie mają środków na wyjazd za granicę w celu wykonania aborcji” – stwierdziły ekspertki.

Szacuje się, że obecnie 98 procent wszystkich legalnych aborcji w Polsce wykonywanych jest w przypadkach poważnego i nieodwracalnego upośledzenia płodu oraz że około 100 tysięcy Polek co roku próbuje przerwać ciążę za granicą.

„Wskutek tego orzeczenia Polska skutecznie zatrzasnęła kobietom drzwi w sprawie legalnych aborcji” – podkreślają ekspertki.

Przed ogłoszeniem wyroku Polska już miała jedną z najbardziej restrykcyjnych w Europie ustaw antyaborcyjnych, która w praktyce była jeszcze bardziej restrykcyjna z powodu poważnych przeszkód i stygmatyzacji. Przerwanie ciąży było dopuszczalne jedynie w trzech przypadkach: zagrożenia dla życia lub zdrowia kobiety w ciąży; ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu, albo gdy ciąża była skutkiem czynu zabronionego.

Ekspertki podkreślają, że międzynarodowe mechanizmy praw człowieka wyraźnie uznają prawo kobiet do aborcji w przypadku śmiertelnego upośledzenia płodu oraz że państwa muszą zapewnić możliwość przerwania ciąży w takich przypadkach, gdyż brak dostępu do aborcji stanowi, między innymi, pogwałcenie prawa do wolności od nieludzkiego traktowania.

Komitet Praw Człowieka, który monitoruje Międzynarodowy Pakt Praw Politycznych i Obywatelskich, interpretując „prawo do życia”, stoi na stanowisku, że „państwa strony muszą zapewnić bezpieczny, legalny i skuteczny dostęp do aborcji w sytuacji zagrożenia życia i zdrowia ciężarnej kobiety czy dziewczynki, albo gdy donoszenie ciąży mogłoby wywołać u ciężarnej kobiety lub dziewczynki znaczny ból lub cierpienie, przede wszystkim gdy ciąża jest skutkiem gwałtu lub kazirodztwa albo gdy ciąży nie można utrzymać”.

Ponadto Komitet CEDAW stwierdził, że ograniczenia dotykające wyłącznie kobiety w zakresie możliwości dokonywania wyborów dotyczących zdrowia reprodukcyjnego, skutkujące zmuszaniem kobiet do donoszenia każdej ciąży, rodzi cierpienie psychiczne i fizyczne, co stanowi przemoc wobec kobiet i jest niemalże równoznaczne z torturami lub okrutnym, nieludzkim i poniżającym traktowaniem.

Polska jest stroną Międzynarodowego Pakt Praw Politycznych i Obywatelskich od 1977 roku oraz stroną Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW) od 1980 roku; ciąży na niej prawny obowiązek przestrzegania tych międzynarodowych standardów praw człowieka. Ponadto międzynarodowe mechanizmy praw człowieka uznają prawo kobiet do dostępu do bezpiecznej i legalnej aborcji za konieczne dla ochrony godności i równości kobiet oraz zawierające się w prawie do równości, prawie do życia prywatnego, prawie do wolności od nieludzkiego traktowania i prawie do najwyższych osiągalnych standardów. Opowiadają się za dekryminalizacją aborcji i liberalizacją prawa aborcyjnego.

„Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyraźnie sprzeczny z tymi standardami. Nie można go uzasadniać, powołując się na ochronę prawa do życia, ponieważ prawo do życia oraz wszystkie pozostałe prawa człowieka wynikające z międzynarodowego systemu ochrony praw człowieka przysługują tym, którzy się urodzili” – wyjaśniają ekspertki. „Ci, którzy wierzą, że osobowość zaczyna się w momencie poczęcia, mają swobodę działania zgodnie ze swoimi przekonaniami, nie mogą jednak narzucać swojego światopoglądu innym za pośrednictwem systemu prawnego”.

„Instrumentalizacja i upolitycznienie ciał i zdrowia kobiet prowadzi do dyskryminacji kobiet, szczególnie w odniesieniu do ich prawa do dostępu do opieki zdrowotnej, i skutkuje złym stanem zdrowia, w tym śmiertelnością i zachorowalnością okołoporodową, czemu można zapobiec” – zauważają ekspertki.

Grupa Robocza ds. Dyskryminacji Kobiet i Dziewczynek w swoim raporcie z wizyty krajowej zaleciła Polsce zapewnienie dostępności aborcji poprzez zniesienie istniejących barier i stygmatyzacji oraz rozważenie liberalizacji prawa aborcyjnego. Wcześniej zaapelowała o to, by zezwolić kobietom na przerwanie ciąży na życzenie w pierwszym trymestrze (zob. A/HRC/32/44).

Stanowisko podpisały ekspertki ONZ:

Elizabeth Broderick (przewodnicząca Grupy Roboczej ONZ ds. Dyskryminacji Kobiet i Dziewczynek),

Alda Facio, członkini Grupy Roboczej ONZ ds. Dyskryminacji Kobiet i Dziewczynek

Meskerem Geset Techane, członkini Grupy Roboczej ONZ ds. Dyskryminacji Kobiet i Dziewczynek

Ivana Radačić, członkini Grupy Roboczej ONZ ds. Dyskryminacji Kobiet i Dziewczynek

Melissa Upreti (wiceprzewodnicząca Grupy Roboczej ONZ ds. Dyskryminacji Kobiet i Dziewczynek),

Tlaleng Mofokeng, Specjalna Sprawozdawczyni ds. prawa do korzystania z najwyższych możliwych standardów zdrowia fizycznego i psychicznego,

Dubravka Šimonović, Specjalna Sprawozdawczyni ds. przemocy wobec kobiet, jej przyczyn i skutków,

Karima Bennoune, Specjalna Sprawozdawczyni w dziedzinie praw kulturalnych

Stanowisko w języku angielskim dostępne na stronie Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka.

Tłumaczyła Agnieszka Grzybek