Sojusznicy czy przeciwnicy? Jak przekonać środowisko lekarskie w Polsce do wspierania praw reprodukcyjnych i seksualnych?

W 2016 roku Fundacja STER rozpoczęła realizację nowego, dwuletniego projektu poświęconego zdrowiu i prawom reprodukcyjnym.

Głównym celem projektu „Sojusznicy czy przeciwnicy? Jak przekonać środowisko lekarskie w Polsce do wspierania praw reprodukcyjnych i seksualnych?” jest zbadanie, w jakich okolicznościach i warunkach środowisko lekarskie w Polsce byłoby skłonne wesprzeć starania o liberalizację przepisów dotyczących przerywania ciąży, dostęp do antykoncepcji i edukacji seksualnej.

Od 1993 roku w Polsce obowiązuje jedna z najbardziej restrykcyjnych w Europie ustaw regulujących możliwość przerywania ciąży. Kryminalizacja aborcji z przyczyn społecznych i ekonomicznych zmusza kobiety do szukania ratunku w „podziemiu aborcyjnym” lub za granicą. Co więcej, z powodu „mrożącego efektu” restrykcyjnego ustawodawstwa ograniczony jest również dostęp do aborcji nawet w przypadkach prawnie dopuszczalnych. Lekarki i lekarze odmawiają legalnej aborcji, ponieważ boją się sankcji, jakie mogą ich spotkać na gruncie kodeksu karnego. Wielu z nich powołuje się na „klauzulę sumienia” i odmawia świadczenia określonych usług – nie tylko zabiegów przerywania ciąży, ale nawet przepisania antykoncepcji awaryjnej lub nowoczesnej antykoncepcji. Polska była wielokrotnie krytykowana za nieprzestrzeganie praw reprodukcyjnych i seksualnych przez instytucje międzynarodowe, takie jak Komitet Praw Człowieka (w 1999, 2004 i 2010 roku), Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet (w 2007 i 2014 roku), Komitet Praw Ekonomicznych, Socjalnych i Kulturalnych (w 1998, 2002 i 2009 roku). Polska przegrała dotychczas trzy sprawy przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu w 2006 (sprawa Alicji Tysiąc przeciwko Polsce), w 2011 (sprawa R. R. przeciwko Polsce) i 2012 (sprawa P. i S. przeciwko Polsce). Mimo to środowiska konserwatywne i prawicowe podejmują kolejne inicjatywy zmierzające do zaostrzenia i tak już restrykcyjnego prawa.

W przeciwieństwie do innych krajów, gdzie zliberalizowano prawo do przerywania ciąży m.in. dzięki wsparciu środowiska lekarskiego (we Francji w 1972 roku, w Hiszpanii w 2010 roku), polskie lekarki i lekarze raczej niechętnie podchodzą do angażowania się w tego typu działania, mimo że przecież „podziemie aborcyjne” jest faktem. Niewyjaśniona jest nagła zmiana postaw środowiska lekarskiego po 1989 roku, jak również niechęć do podejmowania działań na rzecz praw reprodukcyjnych. Z tego względu zdecydowałyśmy się na projekt adresowany do lekarek i lekarzy.

Cel projektu jest dwojaki. Po pierwsze, chcemy zidentyfikować bariery i przeszkody, które powodują, że polscy lekarze i lekarki, w szczególności lekarze ginekolodzy i ginekolożki, nie wspierają zmian w prawie aborcyjnym w dwóch jego aspektach. Po drugie, pragniemy dowiedzieć się, co skłoniłoby lekarki i lekarzy do zaangażowania się w działania na rzecz liberalizacji prawa do przerywania ciąży, a także szerzej, do przyjęcia bardziej liberalnego podejścia do praw reprodukcyjnych, antykoncepcji i edukacji seksualnej.

Badania pogłębione wśród lekarek i lekarzy są pierwszym etapem projektu, którego celem jest zachęcenie środowiska lekarskiego do zaangażowania się na rzecz zmiany w obszarze praw reprodukcyjnych w Polsce. Posługując się przykładami innych krajów, w których istnieje podobny kontekst etniczno-kulturowy (np. dominująca rola Kościoła katolickiego) – takich jak Hiszpania – i gdzie udało się przekonać niektóre grupy lekarzy i lekarek do poparcia inicjatyw mających na celu zmianę prawa do aborcji, pragniemy zbadać czynniki, które mogą mieć wpływ na postawy lekarzy i lekarek.

Badania zostaną przeprowadzone w 2016 roku. Posłużą do wypracowania strategii działań na rzecz liberalizacji przepisów w zakresie zdrowia i praw reprodukcyjnych, nastawionej na współpracę ze środowiskiem lekarskim.

Projekt realizowany jest przy wsparciu finansowym Fundacji Open Society Institute we współpracy z Human Rights Initiative of the Open Society Foundations.