Sprawiedliwość dla kobiet czy dla gwałcicieli? Cz. I

Zapraszamy do obejrzenia pierwszej części debaty „Sprawiedliwość dla kobiet czy dla gwałcicieli? Przepisy ścigania przestępstwa zgwałcenia w praktyce”, która odbyła się 5 grudnia 2017 roku w Teatrze Powszechnym w Warszawie.

Temat przemocy seksualnej z dużą siłą powrócił do debaty publicznej w 2017 roku. Z jednej strony za sprawą opisywanych przez media drastycznych przypadków: gwałtów zbiorowych, czy też kończących się śmiercią brutalnie zgwałconych kobiet. Przypadków pokazujących, że kobiety mające za sobą doświadczenie gwałtu nie mogą liczyć na sprawiedliwość, ponieważ niejednokrotnie – na co wskazują statystyki – sprawcy wychodzą na wolność w poczuciu bezkarności. Z drugiej strony zasięg akcji #metoo #jateż pokazuje, że coraz więcej kobiet ma odwagę mówić o swoich doświadczeniach, a skala ujawnionej przemocy seksualnej jest zaledwie czubkiem góry lodowej.

W 2016 roku Fundacja na rzecz Równości i Emancypacji STER opublikowała raport „Przełamać tabu. Raport o przemocy seksualnej”, który przedstawiał wyniki naszych badań dotyczących przemocy seksualnej, jakie przeprowadziłyśmy wśród kobiet w drugiej połowie 2015 roku, a także wyniki monitoringu dotyczącego funkcjonowania w praktyce ścigania przestępstwa zgwałcenia. Dane mówią same za siebie. Przemoc seksualna doznana ze strony mężczyzn jest powszechnym doświadczeniem kobiet, które wzięły udział w naszym badaniu. 87 procent respondentek spotkało się w swoim życiu z jakąś formą molestowania seksualnego. 62 procent uczestniczyło w aktywności seksualnej wbrew swojej woli. 23 procent doświadczyło próby gwałtu, a 22 procent gwałtu. W większości wypadków sprawcą była osoba bliska: obecny (22 procent) lub były partner (63 procent), a do zdarzenia doszło w mieszkaniu (55 procent). 67 procent spraw dotyczących zgwałcenia jest umarzanych na szczeblu postępowania w prokuraturze. W latach 2010-2014 orzeczono 37 procent kar pozbawienia wolności z zawieszeniem jej wykonania, z czego 43 procent stanowiły wyroki w zawieszeniu bez dozoru.

Raport zawierał rekomendacje w zakresie zwiększenia skuteczności dochodzenia swoich praw przez osoby pokrzywdzone i usprawnienia systemu. Rekomendacje w tej materii zgłaszał także Rzecznik Praw Obywatelskich oraz zostały one zawarte w raporcie „Odmowy wszczęcia i umorzenia postępowań w sprawach o zgwałcenia popełnione po zniesieniu wnioskowego trybu ścigania”, przygotowanym na zlecenie Pełnomocnika Rządu ds. Równego Traktowania adw. Artura Pietrykę.

Punktem wyjścia do naszej debaty była ocena stanu faktycznego, jeśli chodzi o ściganie przestępstwa zgwałcenia i dochodzenie sprawiedliwości przed sądem, oraz zgłaszane przez różne środowiska i instytucje propozycje zmiany. Dyskutowałyśmy i dyskutowaliśmy o tym, czy faktycznie mamy w Polsce do czynienia z kulturą gwałtu? Jakie są reakcje na przemoc seksualną? Jak społeczeństwo reaguje na przełamywanie tabu milczenia wokół przemocy seksualnej?

W pierwszej części debaty „Rekomendacje i propozycje zmiany” udział wzięli: dr Sylwia Spurek, zastępczyni Rzecznika Praw Obywatelskich ds. równego traktowania i mecenas Artur Pietryka, autor raportu „Odmowy wszczęcia i umorzenia postępowań w sprawach o zgwałcenia popełnione po zniesieniu wnioskowego trybu ścigania”, przygotowanego na zlecenie Pełnomocnika Rządu ds. Równego Traktowania w 2015 roku. Panel moderowała Agnieszka Grzybek z Fundacji STER.